Dziś główną przyczyną wad postawy u dzieci i dorosłych jest niski poziom aktywności fizycznej, która jest znacząco ograniczana ze względu na tryb życia i czynniki zewnętrzne wpływające na nasz organizm. Główną rolą fizjoterapii i fizjoterapeutów jest kształtowanie nawyków prozdrowotnych, w tym odpowiednie dawkowanie obciążeń, tzn. wskazanie odpowiedniej dawki ruchu, ale też rodzaju ruchu, np. kiedy warto wybrać basen, a kiedy trening siłowy. Fizjoterapia wpływa na życie osób z wadą postawy nie tylko poprzez indywidualną diagnozę funkcjonalną, czyli określenie przyczyny wady postawy i realnego problemu funkcjonalnego, z jakim pacjent mierzy się na co dzień, ale również poprzez dobranie odpowiednich ćwiczeń korekcyjnych.

Czym jest postawa ciała i dlaczego każdy z nas chce, aby była prosta? Postawa ciała to nic innego jak indywidualny i zmienny sposób ułożenia oraz wzajemnego ustawienia poszczególnych segmentów ciała, utrzymywany dzięki współdziałaniu układu nerwowego i mięśniowo-szkieletowego, pozwalający zachować równowagę i dostosować ciało do aktualnego zadania oraz warunków otoczenia przy względnie ekonomicznym wykorzystaniu energii.

Trudno określić ramy prawidłowej postawy ciała ze względu na liczbę czynników, które ją kształtują. Na Twoją postawę ciała ma wpływ:

1. Jakość i ilość snu.
2. Tryb i rodzaj pracy, jaką wykonujesz. Pracujesz fizycznie czy umysłowo?
3. Codzienna regeneracja – ilość i jakość.
4. Ruch (aktywność fizyczna) – ilość i jakość.
5. Stres i czynniki psychiczne (zmęczenie, długotrwałe złe samopoczucie psychiczne).
6. Choroby przewlekłe/dodatkowe.
7. Dieta.
8. Czynniki genetyczne, w tym budowa tkanki łącznej, np. wiotkość więzadłowa (hipermobilność) może wpływać na stabilność stawów i tworzenie się wad nabytych w przyszłości.

Co powinna dawać prawidłowa postawa ciała?

Postawa ciała powinna zapewniać człowiekowi:

• stabilność i równowagę, 
• gotowość ciała do wykonywania zaplanowanych ruchów, 
• wydolność w pozycjach i reakcjach statycznych oraz dynamicznych,
• wspierać pracę narządów wewnętrznych,
• zapewniać niski ekonomicznie wydatek ergonomiczny, tzn. być dla nas naturalna i komfortowa, 
• spełniać aspekty psychologiczne, w tym estetyczne.

Czy warto przyjść do fizjoterapeuty z wadą postawy?

W dzieciństwie każdy z nas nieraz słyszał: „Wyprostuj się”, „Ściągnij łopatki”, „Wciągnij brzuch”. Dla każdego z nas te komendy mogły jednak znaczyć coś zupełnie innego. Próby szybkiego ustawienia ciała w „prawidłowej” pozycji, podejmowane głównie po to, by poprawić swój wygląd, zazwyczaj równie szybko kończyły się fiaskiem. Do dziś niejednokrotnie słuchamy lub używamy podobnych komend nie do końca wiedząc, co chcemy uzyskać takimi słowami. Od lat wadom postawy towarzyszy kilka mitów, np. popularne „siedź prosto” mówione w dobrej wierze, zachęca do zniesienia fizjologicznej krzywizny kręgosłupa w odcinku piersiowym, co jest niekorzystne dla postawy ciała. Postawa ciała jest elementem szeroko pojętego zdrowia, dlatego powinniśmy używać zwrotów i zachowań, które będą wspierające dla dalszego jej rozwoju.

Co warto zrobić? Sensownym rozwiązaniem jest skonsultowanie wątpliwości odnośnie postawy ciała ze specjalistą – lekarzem lub fizjoterapeutą. Badanie funkcjonalne i pełna diagnostyka są podstawą do zalecenia ćwiczeń indywidualnych i terapii manualnej, które długofalowo wspierają postawę ciała i uczą nawyków prozdrowotnych.

Czy garbienie się to już wada postawy?

Garbienie się samo w sobie nie musi oznaczać wady postawy. Zaokrąglanie pleców jest jednym z naturalnych sposobów ustawienia ciała, który może pojawiać się m.in. podczas odpoczynku, pracy, nauki czy w odpowiedzi na zmęczenie. Nie oznacza to jednak, że sposób, w jaki się poruszamy i funkcjonujemy na co dzień, jest bez znaczenia. Postawa ciała zmienia się wraz z wiekiem i zależy od wielu czynników, takich jak budowa ciała, poziom aktywności, zakres ruchu, wykonywane zadania czy indywidualne możliwości organizmu.

Samo częste przyjmowanie zaokrąglonej pozycji nie jest wystarczającą podstawą, aby stwierdzić, że doprowadzi ono do powstania „pleców okrągłych”. Dlatego zamiast skupiać się wyłącznie na tym, czy ktoś się „garbi”, warto ocenić, czy obserwowane ustawienie kręgosłupa jest swobodne i możliwe do zmiany, jak wygląda ruchomość oraz funkcja całego ciała i czy występują dodatkowe objawy. W przypadku podejrzenia rzeczywistych nieprawidłowości istotna jest dokładna ocena pozwalająca odróżnić naturalną zmienność postawy od zmian wymagających dalszej diagnostyki lub postępowania.

Co można zrobić na odstające łopatki?

Odstające łopatki są często problemem estetycznym dla pacjenta, ale z punktu widzenia fizjoterapii ten rodzaj „odchylenia od normy” jest często bardziej skomplikowany i może mieć kilka przyczyn. Łopatka odstająca może pojawić się w wyniku urazu nerwu piersiowego długiego. Nerw ten unerwia mięsień zębaty przedni, którego rolą jest dociskanie łopatki do klatki piersiowej i unoszenie ramienia. Kolejną, ale też częstszą przyczyną łopatki odstającej jest inna występująca już wada postawy, np. skolioza, plecy płaskie czy plecy okrągłe. W zależności od złożonego charakteru wady warto skonsultować się ze specjalistą, który indywidualnie dobierze system rozwiązań adekwatny do problemu. W sporcie zawodowym usprawnianie odstającej łopatki jest wręcz zalecane poprzez dobranie odpowiednich aktywności fizycznych, np. basen, siłownia. Zajęcie się problemem odstającej łopatki jest kluczowym elementem pracy nad postawą ciała nie tylko w statyce, ale przede wszystkim w dynamice, gdzie siła i prędkości pojawiające się podczas uprawiania sportu w sposób znaczący mogą powodować przeciążenia i urazy.

Najlepsze ćwiczenia na płaskostopie poprzeczne to…?

Nie ma idealnych czy najlepszych ćwiczeń na płaskostopie poprzeczne, ale bardzo dobrym rozwiązaniem będzie dobranie ćwiczeń indywidualnie do potrzeb oraz takich, które pacjent będzie wykonywał. Płaskostopie poprzeczne to wada polegająca na obniżeniu łuku poprzecznego stopy, czego wynikiem może być zaburzenie funkcji nie tylko stopy, ale też całej kończyny dolnej – u osób aktywnych i sportowców może powodować kontuzje. Płaskostopie poprzeczne rozwija w obrębie stopy inne wady i deformację, np. paluch koślawy, co znacząco będzie wpływać na funkcję stopy, a także występowanie dolegliwości bólowych. 

Czy wzdęcia i bóle brzucha wpływają na wady postawy?

Długotrwale utrzymująca się pozycja ciała wywołana przewlekłym bólem w wyniku chorób, takich jak zespół jelita drażliwego, bóle żołądka czy przewlekłe wzdęcia, może wpływać na ustawienie ciała – powodować zamknięcie klatki piersiowej, zaokrąglenie pleców oraz pochylenie tułowia w jedną ze stron wraz z jego rotacją. Przewlekły ból w obrębie jamy brzusznej, m.in. generowany przez wzdęcia, może osłabiać pracę mięśni jamy brzusznej poprzez odruchowe „rozluźnianie” mięśni stabilizujących gorset mięśniowy – mięśni przykręgosłupowych i dna miednicy – zaburzając pracę tłoczni brzusznej. W odpowiedzi ciało reaguje bólem, zwiększoną sztywnością tkanek i pogłębieniem zaburzeń postawy ciała.

Czy wada postawy może boleć?

Rozpoznanie wady postawy, takiej jak skolioza, płaskostopie czy plecy okrągłe, nie oznacza automatycznie występowania bólu. Nieprawidłowości te mogą jednak sprzyjać przeciążeniom układu ruchu, a w konsekwencji zwiększać ryzyko urazów i pojawienia się dolegliwości bólowych. Objawy mogą występować na różnych etapach życia. W przypadku skoliozy bóle odcinka lędźwiowego i piersiowego kręgosłupa obserwuje się częściej wraz z wiekiem dziecka, jednak trudno wykazać jednoznaczną zależność pomiędzy wielkością skrzywienia a nasileniem dolegliwości bólowych.

Sam termin „ból pleców” jest szeroki i nie zawsze precyzyjnie opisuje charakter problemu. Istotne znaczenie mają m.in. lokalizacja i charakter bólu, jego nasilenie, częstotliwość i czas trwania epizodów, a także okoliczności, w których dolegliwości się pojawiają. Dlatego zarówno diagnostyka, jak i postępowanie w przypadku wad postawy powinny uwzględniać nie tylko samą nieprawidłowość, ale również jej możliwe konsekwencje oraz indywidualne funkcjonowanie dziecka.

Warto również pamiętać, że dzieci mogą mieć większą trudność niż dorośli z rozpoznawaniem, opisywaniem i komunikowaniem odczuwanego bólu. Z tego względu szczególnego znaczenia nabierają uważna obserwacja, wrażliwość oraz wsparcie ze strony dorosłych. Zmiany w zachowaniu dziecka, niechęć do określonych aktywności, unikanie ruchu czy nietypowe reakcje podczas wykonywania codziennych czynności mogą być sygnałem odczuwanego bólu lub dyskomfortu.

Artykuł przygotowała mgr Aleksandra Olbryś i mgr Justyna Jachimiak

mgr Aleksandra Olbryś – fizjoterapeutka, założycielka Instytutu Ruchu, specjalizująca się w rehabilitacji ortopedycznej, pourazowej i pooperacyjnej. W swojej pracy stawia na indywidualne podejście, precyzyjną diagnostykę funkcjonalną i metody terapeutyczne oparte na aktualnej wiedzy medycznej.

mgr Justyna Jachimiak – fizjoterapeutka specjalizująca się w fizjoterapii dziecięcej, wspierająca niemowlęta, dzieci i młodzież w prawidłowym rozwoju ruchowym oraz powrocie do aktywności. Zajmuje się m.in. terapią wad postawy, skolioz i zaburzeń rozwoju psychoruchowego, dobierając postępowanie do indywidualnych potrzeb małego pacjenta.

Bibliografia

Kowalski I.M., Czaprowski D., Protasiewicz-Fałdowska H., Kinezyterapia w wadach postawy, w: Kinezyterapia. Leczenie ruchem w wieku rozwojowym – wybrane zagadnienia, cz. 1.

Ilharreborde B., Simon A.-L., Shadi M., Kotwicki T., Is scoliosis a source of pain?, „Journal of Children’s Orthopaedics” 2023, 17(6):527–534.

Stach B., Bieńko E., Pilch A., Jekiełek M., Ocena dolegliwości bólowych i wad postawy wśród młodych dorosłych grających na skrzypcach. Assessment of pain and postural defects among young adults playing the violin.

Zhang F., Peng W., Zhang Z., Sun S., Zhang X., Associations between physical fitness and idiopathic scoliosis in Chinese adolescents: A case-control study, „Preventive Medicine Reports” 2026, 64.