Skręcenie kolana (stawu kolanowego) jest jednym z częstszych urazów w obrębie kończyny dolnej. To
też jeden z najczęstszych urazów sportowych, który dotyka osoby uprawiające aktywności na poziomie
amatorskim i zawodowym takie jak piłka nożna, koszykówka, narciarstwo czy gimnastyka artystyczna.
Skręcenie to często kończy się urazem m.in. więzadła krzyżowego przedniego (ACL), które odpowiada
za stabilność stawu, ale też kontrolę i szybkość ruchów skrętnych, czyli rotacji przednio-bocznej.
Zrozumienie konsekwencji urazu więzadła krzyżowego przedniego jest kluczowe na etapie wyboru
odpowiedniej metody leczenia, a także w procesie powrotu do sportu i dla odzyskania zdrowia stawu.
Poznaj objawy skręcenia kolana, przyczyny urazu, zasady pierwszej pomocy oraz etapy rehabilitacji po
uszkodzeniu ACL.

Przyczyny skręcenia kolana i urazu ACL

Przyczyn może być kilka, dlatego dla usystematyzowania podzielimy je na: kontaktowe i bezkontaktowe, w tym kontaktowe pośrednie i bezpośrednie. Około 90% urazów ACL występuje w mechanizmie bezkontaktowym, najczęściej kiedy wewnątrz kolana zadziała duża siła, np. lądowanie po skoku, nagłe gwałtowne zmiany kierunku, szybkie zwroty czy odzyskiwanie równowagi po kopnięciu, a także natychmiastowe szybkie zahamowanie. Zaburzenie równowagi stawu kolanowego w trakcie zadziałania na niego dużej siły osiowe, gdzie nadmierną koślawość wywołuje siła ekscentryczna mięśnia czworogłowego uda podczas ruchu, gdzie kończyna jest zgięta w kolanie i biodrze, a stopa w kontakcie dużo częściej dotyka kobiet, głównie ze względu na różnice w przygotowaniu fizycznym i budowie ciała.

Mechanizm kontaktowy jest efektem nagłej zmiany kierunku lub wyhamowania, gdzie dochodzi do uderzenia, które często kończy się również zwichnięciem stawu w wyniku wysokoenergetycznego urazu.

Klinicznie uraz ACL objawia się nagłym trzaskiem, pęknięciem i przerwaniem, co daje odczucie rozpychania wewnątrz kolana, a także brakiem możliwości kontynuowania ćwiczeń/ruchu, co może wiązać się z tworzeniem krwiaka pourazowego wewnątrz kolana.

Objawy skręcenia kolana w pierwszych dobach po urazie to ból, opuchlizna, ograniczenie ruchomości stawu kolanowego, objaw „uciekania” lub „ pływania” kolana, a także trudności w obciążaniu kończyny pourazowej – ograniczenie chodzenia po płaskim i po schodach.

Uszkodzenie więzadła ACL przewlekle objawia się, m.in. uciekaniem kolana podczas intensywnych skoków, zeskoków czy kontaktu z przeciwnikiem, ale także bólem, opuchlizną, czy znaczącym osłabianiem siły mięśniowej przedniej i tylnej grupy uda, co przekłada się na zmniejszenie efektywności i ergonomii stawu. Pacjent odczuwa dyskomfort w funkcjonowaniu na co dzień, ale również w trakcie aktywności sportowych. 

I, II, III stopień skręcenia kolana. Co oznacza stopień skręcenia i jak to wpływa na leczenie?

Wyróżniamy trzy stopnie skręcenia stawu kolanowego, co zależy od rozległości uszkodzonych struktur stawu, m.in. więzadła krzyżowego przedniego ACL, ale też przekłada się na rodzaj i metodykę leczenia kolana.

I stopień skręcenia kolana – naciągnięcie więzadła z lekkim mikrouszkodzeniem jego włókien, bez objawów niestabilności (odczucia uciekania kolana ), ale z miejscowym bólem. Zaleconym leczeniem jest postępowanie zachowawcze: fizjoterapia i protokół PRICE. 

II stopień skręcenia kolana – uszkodzenie większej liczby włókien więzadła, co przekłada się na znaczący spadek stabilności i funkcji stawu kolanowego, pojawia się spoczynkowa bolesność stawu. Metoda leczenia zależna jest od wieku pacjenta, urazów współistniejących (czy doszło do urazu łąkotki), poziomu aktywności pacjenta – czy uprawia sport, generując wysokie moce. Zalecone jest odciążanie kolana w ortezie i fizjoterapia. Metoda leczenia powinna być zawsze uzgadniana z lekarzem prowadzącym.

III stopień skręcenia kolana – całkowite zerwanie włókien więzadła ACL, objawiające się niestabilnością kolana w sytuacjach takich jak zeskok czy lądowanie po podskoku oraz bólem w spoczynku i w ruchu. Zalecona metoda leczenia to rekonstrukcja chirurgiczna więzadła oraz fizjoterapia. Metoda leczenia do konsultacji z lekarzem. Według doniesień naukowych zaniechanie rekonstrukcji ACL w ciągu najbliższych 12 miesięcy może skutkować uszkodzeniem łąkotki (40% pacjentów), a w ciągu 10 lat ryzyko to narasta (80% pacjentów). Badania jasno ukazują zwiększenie postępu choroby zwyrodnieniowej stawu bez stabilnego więzadła i zaburzenia równowagi stawu, wpływające na jakość życia pacjenta.

Protokół PEACE&LOVE, czyli co zrobić zaraz po urazie kolana

Wraz z rozwojem medycyny sportowej rozwijają się metody i protokoły postępowania po urazach. Uraz skrętny kolana wymaga pilnego zaopatrzenia, aby jak najszybciej wprowadzić uszkodzenie tkanki w proces gojenia i zapobiegać powikłaniom. Protokół PEACE & LOVE wyewoluował z prostego protokołu RICE, gdzie poszczególne litery mają konkretne znaczenie: R – rest (odpoczynek), I – ice (lód), C- compression (kompresja) i E – elevation (elewacja). Protokół postępowania był prosty i jasny w użyciu, ale zawierał pewne braki odnośnie stopnia obciążania tkanek po urazie, a także do dziś niejasnego postępowania odnośnie stosowania okładów z lodu, uznając tę część protokołu za nieskuteczną, gdyż może opóźniać gojenie tkanek. Sam protokół RICE ma zastosowanie głównie w fazie ostrej i podostrej po urazie, pomija fazę przewlekłą, która jest kluczowa w powrocie do zdrowia, dlatego protokołem bardziej kompleksowym jest zdecydowanie protokół PEACE & LOVE.

P – protection (ochrona), E – elevation (uniesienie), A – avoid antiinflamatories (unikanie środków przeciwzapalnych), C – compression (ucisk), E – education – (edukacja) oraz L – load (obciążanie), O – optimism (optymizm) V – vascularization (waskularyzacja) i E – exercise (ćwiczenia). Protokół ten dedykowany jest zarówno dla ostrej, jak i przewlekłej fazy urazu, gdzie PEACE stosujemy w fazie ostrej, a LOVE w fazie przewlekłej. Protokół ten stanowi kompromis odnośnie postępowania na różnych fazach urazu i gojenia tkanek, nie zaleca stosowania lodu i leków przeciwzapalnych, które mogą wpłynąć na zaburzenie procesu gojenia po urazie, poprzez hamowanie naturalnego stanu zapalnego po urazie, który jest konieczny, aby gojenie zachodziło prawidłowo. Stosowanie lodu przeciwbólowo ma swoje zastosowanie po urazie, jednak nie jak to było przyjęte 15–20 minut jednorazowo co 2 godziny w zastarzałych metodach postępowania, ale krócej około 5–10 minut jednorazowo co 2–3 godziny i głównie w pierwszych dobach 24–48 godzin po urazie.

Dlaczego w kolanie potrzebne są łąkotki i jak ich uraz wpływa na stabilność kolana?

Łąkotki to struktury chrzęstno-włókniste znajdujące się wewnątrz stawu kolanowego. Człowiek ma 4 łąkotki – dwie przyśrodkowe i dwie boczne. Łąkotki poprzez swój klinowaty kształt, a także wielkość powierzchni wypełnienia piszczeli (około 70%) stanowią jedne z głównych stabilizatorów stawu kolanowego. Staw kolanowy tworzą trzy kości: kość udowa, kość piszczelowa i kość rzepki. Poprzez słabe dopasowanie powierzchni stawowych kości udowej do kości piszczelowej, staw kolanowy potrzebuje łąkotek, które w istotny sposób zapewniają stabilność stawu – łączą kość udową i piszczelową, ale też wspierają przenoszenie obciążeń przez staw kolanowy – amortyzują jego pracę. Budowa łąkotki również określa nam, dlaczego warto „walczyć” o łąkotkę po jej urazie. Łąkotka przyśrodkowa jest większa i bardziej ograniczona w swym ruchu, ponieważ połączona jest z więzadłem pobocznym kolana, zaś łąkotka boczna łączy się głównie z torebką stawową przez co jej praca jest swobodniejsza. Obwodowa część łąkotki zawiera wolne zakończenia nerwowe, zaś przednia i tylna (róg przedni, róg tylny) jej część zawiera mechanoreceptory, co jasno ukazuje funkcję proprioceptywną – aktywacja szybkich odruchów nerwowo-mięśniowych, co wyzwala napięcie mięśni i zapobiega niekontrolowanemu ruchowi.

Ćwiczenia po urazie kolana. Od czego zacząć rehabilitację?

Rehabilitacja po urazie kolana zawsze powinna rozpocząć się od diagnostyki urazu – jego rozległości, ocenie objawów, w tym utraconych oraz utrzymanych funkcji stawu kolanowego. Przebieg diagnostyki funkcjonalnej oraz ocena uszkodzonych struktur wpływa na dobór odpowiedniego zaopatrzenia ortopedycznego (orteza), a także na plan rehabilitacyjny. Dobór ćwiczeń powinien być zawsze indywidualny, istnieją sytuacje, w których określony ruch jest przeciwwskazany lub jest znacząco ograniczony - urazy złożone. Wczesne leczenie urazu kolana powinno rozpocząć się wizytą u lekarza, następnie w oparciu o protokół PEACE & LOVE - głównie odpoczynek i zmniejszenie obrzęku stawu kolanowego. Warto stosować ortezy odciążające i opaski uciskowe, celem ochrony i szybszego odprowadzania obrzęku, często też z efektem przeciwbólowym. 

Kiedy rozpocząć rehabilitację po zerwaniu ACL więzadła krzyżowego przedniego?

Fizjoterapia po zerwaniu ACL powinna być rozpoczęta jak najwcześniej, aby zmniejszyć skutki urazu – m.in. obrzęk, niestabilność i ból, a także aby ustalić plan powrotu do zdrowia i aktywności. Odpoczynek kontuzjowanej kończyny jest wskazany i ma swoje ramy, tzn. po urazie ACL należy wprowadzić ciało w rytm pracy indywidualnie, nie zaprzestawać ćwiczeń ogólnych, jeżeli nie ma ku temu wskazań, np. gorączka, ogólne osłabienie organizmu. Pacjent po urazie ACL powinien pozostać względnie aktywny, mieć dostosowany plan treningowy do ograniczeń jakie mu obecnie towarzyszą. Idąc przykładem - należy wzmacniać tułów, biodra, kończyny górne dostosowując poziom ćwiczeń do pacjenta.

Rehabilitacja po urazie ACL może mieć dwojaki powód - pierwszy leczenie zachowawcze, tzn. próba powrotu do aktywności bez interwencji chirurgicznej, a także drugi - przygotowanie do zabiegu rekonstrukcji więzadła ACL.

Jak długo trwa fizjoterapia po skręceniu kolana?

Najczęstszym pytaniem, jakie słyszane jest w gabinecie fizjoterapeutycznym to: jak długo będę wracał do sprawności. Czas rehabilitacji ACL jest zależny od wyboru metody leczenia. Czas i fazy powrotu do aktywności są indywidualne, ale możemy je podzielić na etapy. Plan powrotu zawiera: indywidualne predyspozycje, rozległość urazu, zaangażowanie w fizjoterapię, stan wyjściowego wytrenowania oraz dyscyplinę sportową jaką uprawia zawodnik. W Instytucie Ruchu przeprowadziliśmy dziesiątki sportowców przez proces powrotu do sportu, kończąc fizjoterapię często w lepszym stanie niż przed kontuzją.

Przedstawię tutaj harmonogram powrotu do sportu po rekonstrukcji więzadła ACL, w oparciu o praktykę i doświadczenie kilkunastu lat pracy oraz w oparciu o rzetelne, recenzowane badania naukowe, jednak nie należy traktować go jak gotowego poradnika czy szybkiego rozwiązania, a decyzje odnośnie leczenia konsultować ze specjalistą prowadzącym.

Fizjoterapia po skręceniu kolana – faza 1

Pierwsze dwa tygodnie (0–14 dni) to czas największego dyskomfortu, obrzęku i bólu, co jest całkowicie naturalne i normalne, chociażby dlatego, że zabieg dla kolana jest traumatyczny - są zamocowane gwoździe do stawu kolanowego oraz nowy przeszczep. 

Pierwsze doby (1–3 doba) po operacji to nowa rzeczywistość i dostosowanie się m.in. do chodu o kulach celem odciążenia kolana (WARTO NAUCZYĆ SIĘ CHODU O KULACH PRZED OPERACJĄ), stosowanie okładów zimnych (pierwsze trzy doby), stosowanie okładów kompresyjnych wpływających na obrzęk, elektrostymulacja mięśnia czworogłowego uda i wprowadzenie ruchu do stawu kolanowego. Wczesne osiągnięcie wyprostu kolana jest kluczowe, ponieważ na późniejszych etapach staje się to trudniejsze. Kolejne doby (3.–7. doba) to chód o kulach ze stopniowym zwiększaniem obciążenia kończyny – do granicy bólu oraz zwiększenie zakresu ruchu stawu kolanowego do około 60–70 stopni. Ból kolana na tym etapie może dalej się utrzymywać, ale obrzęk powinien stopniowo się zmniejszać. Pierwsze dwa tygodnie są kluczowe, aby odzyskać pełen wyprost kolana oraz zgięcie 90–100 stopni, ten etap rehabilitacji jest kluczowy i nie należy go zaniedbywać, zdecydowanie nie jest to czas na odpoczynek i trzymanie kciuków, że „samo się zagoi”. 

Brak wyprostu w pierwszych dwóch tygodniach może rokować niestabilnością kolana oraz problemem z odzyskaniem tego ruchu w przyszłości. Ćwiczenia dobierane są indywidualnie do stanu zdrowia pacjenta.

Fizjoterapia po skręceniu kolana – faza 2

Faza druga zaczyna się od 14. dnia rehabilitacji, w której przechodzisz z fazy przetrwania do aktywnego powrotu do sportu. Na tym etapie ból stopniowo się zmniejsza, zwiększa się zakres ruchu, chód staje się bardziej naturalny. Na tym etapie często dochodzi do odstawienia kul - jeżeli nadal nie możesz chodzić bez asekuracji, to warto chodzić z dwoma kulami, niż z jedną. 

Ćwiczenia na tym etapie stają się bardziej urozmaicone, skupione głównie na uzyskaniu zakresu pełnego ruchu kolana i odtworzenie wzorca chodu – warto zaznaczyć, że mechanizmy kompensacyjne odciążające nogę po operacji wytwarzają się i trzeba z nimi walczyć, aby nie stały się naszymi nawykami. Wprowadzona zostaje jazda na rowerze, ćwiczenia jedno- i obunóż, ćwiczenia równoważne.

Fizjoterapia po skręceniu kolana – faza 3

4.–6. tydzień jest etapem, w którym powinniśmy uzyskać pełny zakres ruchu, pełny wyprost i przeprost (uniesienie pięty w górę) oraz zgięcie na poziomie minimum 130 stopni. Chód po schodach nie sprawia Ci problemu. Odczuwasz, że realny powrót do gry jest możliwy. Intensywność ćwiczeń wzrasta, ten etap to budowanie siły mięśni i kontroli stawu kolanowego. Ból kolana może pojawiać się w trakcie ćwiczeń i jest to całkowicie normalne zjawisko.

Fizjoterapia po skręceniu kolana – faza 4

Przeszczep integruje się ze strukturami stawu, zakresy ruchu są pełne - zgięcie powyżej 130 st, kolano domaga się większego obciążenia. Pojawia się trening z większym obciążeniem zewnętrznym i pytanie: kiedy mogę wrócić do biegania. To pytanie pokazuje, jak pewnie czujesz się ze swoim kolanem, jednak odczucia są często mylące i należy wrócić do biegania, kiedy siła mięśniowa mięśni czworogłowych uda i dwugłowych uda nogi operowanej wynosi 90% (80–83% wg badań) siły kończyny zdrowej. Wskazany jest rower, basen i orbitrek. Trening skupiony jest na wzmocnieniu mm. dwugłowych, bioder i mm. tułowia. Trening tułowia jest kluczowy jako ochrona, zaś siła bioder kluczowa, aby skoczność jednonóż poprawiała się. Praca nad siłą i kontrolą mięśnia czworogłowego uda progresywnie wzrasta.

Fizjoterapia po skręceniu kolana – faza 5

Od 4. miesiąca rehabilitacji kolana po urazie ACL to początek skoków przód, bok oraz początek ćwiczeń zwinnościowych. Zaczyna się etap zwiększonej liczby testów – pomiar siły mięśniowej, test przysiadu na jednej nodze itp. Testowanie kończyn jest konieczne, aby rozwijać trening ukierunkowany na daną dyscyplinę sportu. Trening zmiany kierunku ruchu, urozmaicone ćwiczenia zwinnościowe oraz progresja skoczności ze skoków obunóż do skoków na jednej nodze. Intensywność plyometryczna również rośnie – skoki na box, zeskok z boxa itd.

Fizjoterapia po skręceniu kolana – faza 6

Ciąg dalszy nastąpi.

Autorzy artykułu: mgr Aleksandra Olbryś i mgr Patryk Toropolski – fizjoterapeuci Instytutu Ruchu.

Aleksandra Olbryś jest fizjoterapeutką, terapeutką ruchową i terapeutką blizn. Specjalizuje się w rehabilitacji po urazach i operacjach kolana, stopy oraz barku. Zajmuje się również leczeniem bólu i przeciążeń ścięgien, mięśni oraz więzadeł. Wspiera sportowców amatorów i zawodowców w bezpiecznym powrocie do aktywności fizycznej.

Patryk Toropolski jest fizjoterapeutą specjalizującym się w rehabilitacji ortopedycznej i treningu medycznym osób dorosłych. Szczególną uwagę poświęca rehabilitacji pooperacyjnej kończyny dolnej oraz kręgosłupa. W swojej pracy wykorzystuje odpowiednio dobrany ruch i stopniowe zwiększanie obciążeń, wspierając pacjentów w odzyskiwaniu sprawności.

Autorzy na co dzień pracują z pacjentami w Instytucie Ruchu na Bemowie w Warszawie, łącząc wiedzę z zakresu fizjoterapii z praktycznym doświadczeniem w rehabilitacji urazów i powrocie do aktywności sportowej.

Źródła:
Belozo F.L., Belozo R.S.M.N., Lopes C.R., Yamada A.K., Silva V.R.R., Anterior Cruciate Ligament: A Brief Narrative Review of Main Risk Factors for Injury and Re-injury, „Journal of Bodywork and Movement Therapies” 2024, nr 38, s. 92–99, https://doi.org/10.1016/j.jbmt.2024.01.022 (dostęp: 29.10.2026).

Evans J., Mabrouk A., Nielson J.L., Anterior Cruciate Ligament Knee Injury, StatPearls Publishing, Treasure Island 2023, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK499848/ (dostęp: 29.10.2026).

Raj M.A., Bubnis M.A., Knee Meniscal Tears, StatPearls Publishing, Treasure Island 2023, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK431067/ (dostęp: 29.10.2026).

Seil R., Pioger C., Siboni R., Amendola A., Mouton C., The Anterior Cruciate Ligament Injury Severity Scale (ACLISS) Is an Effective Tool to Document and Categorize the Magnitude of Associated Tissue Damage in Knees After Primary ACL Injury and Reconstruction, „Knee Surgery, Sports Traumatology, Arthroscopy” 2023, nr 31(7), s. 2983–2997, https://doi.org/10.1007/s00167-023-07311-4 (dostęp: 29.10.2026).

Wang H., Diagnosis and Treatment of Common Knee Injuries: A Review, „Theoretical and Natural Science” 2025, nr 90, s. 115–121, https://doi.org/10.54254/2753-8818/2025.GU21053 (dostęp: 29.10.2026).