Bruksizm – diagnoza, przyczyny i skutki.

Bruksizm to jeden z czynników, które mogą negatywnie wpływać na zdrowie jamy ustnej u osób regularnie trenujących. Systematyczne uprawianie sportu, zwłaszcza wytrzymałościowego, przez swoją intensywność i presję związaną z rywalizacją może podnosić poziom stresu i lęku, a to z kolei sprzyja pojawieniu się bruksizmu. Konsekwencje bruksizmu u osób regularnie trenujących to stracie zębów, bóle głowy, dyskomfort w okolicy mięśni żucia i ich zmęczenie, zaburzenia snu, a także spadek wydolności o 21%. Przyjrzyjmy się temu bliżej.

Co to jest bruksizm?

Bruksizm to tzw. parafunkcje układu żucia, a mówiąc po ludzku – czynności, które wykonuje buzia, a nie jest do nich bezpośrednio stworzona – zaciskanie zębów, stukanie/zgrzytanie zębami, „zamrażanie” się żuchwy w niefizjologicznym ustawieniu. Warto wiedzieć, że bruksizm jest objawem (nie chorobą). 
Bruksizm możemy podzielić na dzienny i nocny (występuje również połączenie obu – mieszany). Oba te rodzaje można podzielić na typ pierwotny – niezwiązany z żadnym innym schorzeniem, oraz wtórny – związany z zaburzeniami neurologicznymi, niepożądanym działaniem leków, jatrogennym leczeniem stomatologicznym

 Jak rozpoznać u siebie bruksizm?

Jeśli w nocy zgrzytasz zębami, rano budzisz się z bólem po bokach twarzy lub łapiesz się na tym, że zaciskasz zęby w ciągu dnia – istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że występuje u Ciebie bruksizm. Innym znakiem może być popękane szkliwo zębowe, starcie przednich zębów (wtedy najczęściej mówimy o bruksizmie nocnym) czy nieutrzymujące się wypełnienia zębów (wypadające plomby). W skrajnych przypadkach może dochodzić do pękania całych zębów.

Czy ból szczęki to bruksizm?
Ból twarzy w okolicy szczęki czy ból żuchwy (dolnej szczęki) nie musi oznaczać bruksizmu. Tego typu objaw może również sugerować szeroko pojęte zaburzenia stawów skroniowo-żuchwowych (ang. TMD – temporomandibular disorders). Niezależnie od przyczyny, ból tej okolicy jest wskazaniem do fizjoterapii stomatologicznej.

Czy bruksizm ma podłoże psychiczne? Czy stres powoduje bruksizm?

Tak, bruksizm pierwotny ma podłoże psychiczne i zazwyczaj jest nasilany przez stres. Padające często w tym kontekście pytanie brzmi: Skąd wiem, że zgrzytam zębami, skoro śpię? Zgrzytanie zębami nierzadko obserwuje osoba śpiąca obok nas. Inną wskazówką jest budzenie się z bólem po bokach twarzy, czy – charakterystyczne dla bruksizmu nocnego – ścieranie przednich zębów. Czasem zdarza się również, że nas samych może obudzić nasze stukanie zębami.

Jakie mogą być powikłania bruksizmu?

Do powikłań bruksizmu należą: trzaski w stawach skroniowo-żuchwowych, ograniczony i zaburzony ruch żuchwy, szumy uszne, bóle głowy, nadwrażliwość/ból zębów. Nieleczony bruksizm może prowadzić do obniżenia zgryzu (poprzez ścieranie zębów), co jest poważnym powikłaniem. Ponowne podnoszenie zgryzu jest procesem złożonym i kosztownym. Weź to pod uwagę, odkładając na później zaopiekowanie się swoim problemem.

Jak leczyć bruksizm?
Ważnym etapem leczenia jest rozpoznanie źródła problemu. Fizjoterapia stomatologiczna opiera się na minimalizowaniu skutków, ale potrzebne jest również działanie nakierowane na eliminację czynnika wywołującego. Jeśli mówimy o bruksizmie pierwotnym, będą to strategie radzenia sobie ze stresem, a w niektórych przypadkach psychoterapia. Elementem leczenia jest również edukacja w tym zakresie. W przypadkach, gdy dochodzi do uszkodzenia zębów, wskazana może być nakładka relaksująca na zęby, która ma na celu ich ochronę. Istnieje również możliwość ostrzykiwania mięśni żwaczy toksyną botulinową (botoks), ale to najbardziej inwazyjna metoda, którą warto zostawić na ewentualność, gdy inne sposoby nie przynoszą rezultatu.

Jakie mogą być objawy zaburzeń stawów skroniowo-żuchwowych?

• Wrażenia słuchowe (szumy, piski w uszach), 
• uczucie przepełnienia w uchu, ból ucha (bez infekcji), 
• zawroty głowy,
• ból głowy, 
• ból zęba (ząb zdrowy – zbadany przez stomatologa), 
• ból z tyłu za oczami, 
• uczucie sztywności w odcinku szyjnym kręgosłupa, 
• problem z przełykaniem, uczucie „kluchy” w gardle, 
• ograniczona ruchomość żuchwy, 
• brak płynności w ruchu żuchwy,
• zbaczanie żuchwy podczas otwierania lub zamykania ust, 
• przeskakiwanie/klikanie w stawach skroniowo-żuchwowych, 
• zablokowanie ust w otwarciu lub zamknięciu. 

Jak widzisz, objawów może być wiele, a niektóre z nich pierwotnie mogą wskazywać na zupełnie coś innego. Dlatego bardzo ważne jest różnicowanie Twoich dolegliwości. Jeśli boli Cię ucho, a laryngolog wykluczył infekcję, lub ząb, a stomatolog mówi, że nie widzi problemu – jest to sygnał, żeby zgłosić się na fizjoterapię stomatologiczną.

 Czy bruksizm występuje u sportowców?
Badania ostatnich lat jasno pokazują, że bruksizm występuje u prawie 40% sportowców. Są to wyniki znacznie wyższe niż w populacji ogólnej. Największe nasilenie zaburzeń, z wyjątkiem osób deklarujących bruksizm, stwierdzono w grupie sportowców wytrzymałościowych.

Dlaczego to właśnie sportowcy tak często cierpią na bruksizm? Intensywna aktywność sportowa, zwłaszcza podczas zawodów, wiąże się ze wzrostem napięcia, stresu i wysiłku fizycznego, co może prowadzić do przeciążenia mięśni żucia i zwiększać ryzyko bruksizmu. Sportowcy w sposób nawykowy zaciskają zęby w trakcie testów czy zawodów, wspierając przy tym koncentrację na danym zadaniu.

Zwiększony poziom lęku i stresu, a także nieprawidłowa dieta, w tym nadużywanie napojów energetycznych i kofeiny, przyczyniają się do zaciskania zębów. Leczenie zawsze powinno skupiać się na odnalezieniu jego przyczyny oraz na redukcji aktywności mięśni żucia. Obejmuje ono także zwiększenie świadomości pacjenta dotyczącej parafunkcji mięśni żucia, edukację w zakresie technik relaksacji, strategii radzenia sobie ze stresem oraz budowanie nawyku prawidłowego rozluźniania szczęki podczas wysiłku.

Źródła:

• Baron S.,Bruksizm i jego powikłania, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2023.
• De Souza R.S., i wsp.,Prevalence of bruxism in athletes: A systematic review and meta-analysis, „Journal of Oral Rehabilitation” 2024, vol. 2, nr 52(9), s. 1518–1543 .
• Okshah A. i wsp., Behind the clench: bruxism’s impact on physical and psychological performance, „Journal of the World Federation of Orthodontists” 2025.
• Różak P. i wsp., The impact of bruxism on orofacial health and performance in athletes – a systematic review, „Journal of Education, Health and Sport” 2026, vol. 88, s. 69485.